Đi bộ dọc suối và bước trên đá ở vùng đồi Tiên Cảnh (nay thuộc xã Thạnh Bình, Đà Nẵng) không đòi hỏi kỹ năng leo núi chuyên nghiệp, nhưng cần ba thứ: giày bám tốt, cách bước luôn giữ ba điểm tựa trên đá ướt, và một nhóm đi cùng biết chờ nhau. Phần lớn chấn thương khi đi suối đá đến từ trượt chân và vội vàng, không phải từ độ khó của địa hình.
Bài này dành cho người muốn đi xa hơn bãi đá chính ở Lò Thung, đi dọc một đoạn suối, hay theo người địa phương đến các điểm như thác Ồ – Vực Vin, hố nước Đèo Liêu. Không có bản đồ đường mòn chi tiết, vì lối đi vùng đồi thay đổi theo mùa và đi qua đất vườn của người dân; chỉ có nguyên tắc và kinh nghiệm.
Nếu bạn chưa từng đi bộ đường dài, hãy bắt đầu bằng những đoạn ngắn, có người quen đường, và quay về sớm. Vùng đồi không chạy đi đâu cả.
Chọn giày và trang phục: thứ quyết định nửa chuyến đi
Giày. Giày đi suối tốt có đế cao su mềm, gai sâu, ôm chân, có quai hậu hoặc buộc dây chắc. Dép tông, dép lê, giày thể thao đế trơn đều dễ trượt trên đá ướt. Có người thích đi giày vải cũ để lội; quan trọng là đế bám và không tuột khỏi chân.
Quần áo. Quần dài vải mỏng nhanh khô bảo vệ chân khỏi trầy xước, cỏ tranh, côn trùng; áo dài tay chống nắng. Tránh quần jean dày, ngấm nước rất nặng.
Mũ và kem chống nắng. Nắng xứ Quảng gắt, phản chiếu từ mặt đá và mặt nước. Mũ rộng vành có dây cài, kính râm nếu cần.
Ba lô gọn. Ba lô nhỏ đeo hai vai, để hai tay trống bám đá. Không xách túi bằng tay khi bước trên đá.
Túi chống nước. Điện thoại, giấy tờ, tiền bỏ trong túi chống nước hoặc túi ni lông kín.
Đọc mặt đá trước khi đặt chân
Trên bãi đá suối, mỗi tảng đá có độ bám khác nhau. Đá khô, màu sáng, sần thường bám tốt. Đá sẫm màu, bóng, có lớp nhầy mỏng hoặc rêu xanh là trơn. Đá nằm trong nước chảy, dù nhìn sạch, thường có lớp tảo mỏng rất trơn. Đá nhỏ nằm chênh vênh trên đá lớn có thể lăn khi đặt chân.
Thói quen tốt là nhìn trước hai, ba bước. Chọn đường đi qua những tảng đá khô, phẳng, chắc; tránh nhảy qua khe rộng; nếu phải lội nước, chọn đoạn cạn, nước chảy chậm, đáy nhìn rõ, và lội ngang chứ không đi dọc theo dòng xiết.
Khi không chắc một tảng đá có chắc không, đặt nhẹ một chân thử trước, dồn trọng lượng từ từ. Nếu đá lung lay, rút lại và chọn đường khác. Thêm vài bước vòng còn hơn một cú trượt.
Một mẹo nhỏ của người quen đi suối: nhìn chỗ người địa phương hay đặt chân. Lối đi quen trên bãi đá thường để lại dấu vết mờ, mặt đá ở đó bớt rêu và hơi mòn. Đi theo những dấu ấy thường an toàn hơn tự mở đường mới qua chỗ đá rêu phủ.
Kỹ thuật bước trên đá: ba điểm tựa
Nguyên tắc ba điểm tựa được dùng phổ biến trong leo trèo: lúc nào cũng có ít nhất ba trong bốn "chi" (hai tay, hai chân) bám chắc. Áp dụng trên đá suối như sau:
- Hạ thấp trọng tâm, gối hơi chùng, không đứng thẳng cứng người.
- Khi bước lên tảng cao, đặt tay bám vào đá trước, rồi mới nhấc chân.
- Chỉ di chuyển một điểm tựa mỗi lần; khi một chân đang tìm chỗ đặt, hai tay và chân kia phải chắc.
- Bước ngắn, đặt cả bàn chân lên mặt đá thay vì chỉ đặt mũi chân.
- Khi xuống dốc đá, quay mặt vào đá như xuống thang nếu dốc đứng; ngồi xuống trượt nhẹ nếu cần, không nhảy.
- Không cầm điện thoại, gậy chụp ảnh trên tay khi đang leo.
Gậy đi bộ có thể giúp ở đoạn đường đất dốc, nhưng trên bãi đá lớn đôi khi vướng víu. Nếu dùng gậy, chọn loại có đầu cao su và dây đeo cổ tay. Với người lớn tuổi, gậy là trợ thủ rất tốt khi xuống dốc.
Đi nhóm: người đi đầu, người đi cuối và nhịp chung
Một nhóm đi suối tốt có người đi đầu biết đường hoặc đi cùng người địa phương, và một người đi cuối có kinh nghiệm, không để ai tụt lại. Nhịp của nhóm là nhịp của người đi chậm nhất. Người đi nhanh muốn chụp ảnh hay khám phá thì đợi ở các điểm hẹn, không tách hẳn khỏi nhóm.
Thống nhất tín hiệu đơn giản: một tiếng gọi để dừng, hai tiếng để tập trung. Ở chỗ suối ồn, tiếng gọi khó nghe, nên giữ khoảng cách nhìn thấy nhau. Mỗi người mang còi nhỏ là cách hay khi lạc.
Trước khi đi, đếm người; ở mỗi điểm nghỉ, đếm lại. Thoạt nghe như chuyện của nhóm học sinh, nhưng nhóm người lớn cũng từng để lạc người vì ai cũng nghĩ người kia đang đi phía sau.
Người khoẻ nhất nhóm không nhất thiết đi đầu. Họ có ích hơn khi đi ngay sau người yếu nhất, sẵn sàng đỡ tay ở bậc đá cao, cầm giúp ba lô khi cần. Nhóm có trẻ em thì xếp trẻ đi giữa hai người lớn, không để trẻ chạy lên trước hay tụt về sau.
Nghỉ ở đâu, ăn uống thế nào
Chọn chỗ nghỉ trên tảng đá khô, rộng, cao hơn mực nước, gần lối lên bờ; không nghỉ ở bãi cát, doi đá thấp giữa dòng, nơi nước lên là bị cô lập. Không nghỉ dưới vách đất dựng đứng hay dưới cây khô, cây nghiêng.
Uống nước đều, ít một, kể cả khi chưa khát; đi dưới nắng trên đá nóng dễ mất nước mà không nhận ra. Mang nước đóng chai hoặc nước đun sôi từ nhà; không uống nước suối trực tiếp dù trông trong, vì có thể có vi khuẩn, ký sinh trùng.
Đồ ăn nên gọn, ít rác: cơm nắm, bánh mì, trái cây có vỏ mang về được. Ăn xong gom hết, kể cả vỏ trái cây, vì vỏ bỏ lại vừa mất vệ sinh vừa thu hút côn trùng. Không đốt lửa nấu nướng trên đá.
Nghỉ đúng nhịp cũng quan trọng như nghỉ đúng chỗ. Người mới thường đi hăng lúc đầu rồi kiệt sức ở đoạn về, mà đoạn về mới là lúc chân mỏi, mắt kém tập trung, dễ trượt nhất. Chia sức: nghỉ ngắn nhiều lần, giữ lại sức cho quãng quay ra.
Xử lý những sự cố nhỏ
Trầy xước, đứt tay. Rửa bằng nước sạch mang theo, sát khuẩn, băng lại. Vết cắt sâu do đá sắc nên được khám, có thể cần tiêm phòng uốn ván theo chỉ định.
Bong gân cổ chân. Dừng lại, không cố đi tiếp, chườm lạnh bằng khăn nhúng nước suối, băng ép nhẹ, kê cao chân. Nhờ người đỡ ra về, đi chậm.
Vắt, côn trùng. Vùng đồi ẩm có thể có vắt; kiểm tra chân sau khi đi qua cỏ, lá mục. Không giật mạnh khi vắt bám; có thể dùng muối, nước muối để vắt tự rơi.
Say nắng. Đưa người vào bóng mát, nới lỏng quần áo, chườm mát, cho uống nước từng ngụm. Nếu lú lẫn, nôn nhiều, cần đưa đến cơ sở y tế.
Ong, rắn. Đi có tiếng động, nhìn kỹ chỗ đặt tay; không thò tay vào hốc đá, bụi rậm. Bị rắn cắn thì giữ yên, bất động chi, đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt; không rạch, không hút nọc.
Khi lạc đường hoặc trời đổi
Lạc ở vùng đồi trung du ít nguy hiểm hơn lạc trong rừng sâu, vì sớm muộn sẽ gặp vườn, nhà dân. Nhưng trời tối, mưa, mệt có thể biến một chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Khi thấy mình không chắc đường, dừng lại, không cố đi tiếp. Thử liên lạc với nhóm, với người thân. Quay lại theo đường đã đi đến điểm cuối cùng còn nhận ra.
Dọc suối, nguyên tắc chung là không đi xuôi suối qua những đoạn thác, vực mình không biết; nhưng ở vùng đồi có làng, đi theo lối mòn, theo hàng rào vườn thường dẫn về nhà dân. Gặp người làm vườn, làm rẫy thì hỏi đường.
Nếu trời chuyển mưa lớn khi đang ở ven suối, ưu tiên rời lòng suối lên chỗ cao trước, rồi mới tính đường về. Không băng qua suối khi nước đang lên. Chờ ở chỗ an toàn còn hơn liều.
Đi qua đất vườn: phép lịch sự ở vùng đồi
Nhiều lối mòn ra suối ở vùng Tiên Cảnh đi qua vườn tiêu, vườn cây ăn trái, rừng keo của người dân. Đó là tài sản, là sinh kế của họ. Khi đi qua, hỏi xin phép nếu gặp chủ vườn, đi đúng lối có sẵn, không giẫm lên gốc cây, không bẻ cành, không hái trái.
Đóng lại cổng, rào nếu đã mở. Không để rác, không hút thuốc trong vườn, nhất là mùa khô khi lá khô dễ bắt lửa. Chó nhà vườn có thể sủa, đừng chọc; đi chậm, gọi chủ nhà.
Nếu được chủ vườn mời nước, mời trái, nhận với sự cảm ơn. Nếu muốn mua sản vật, hỏi tự nhiên, trả theo giá chủ nhà đưa ra hoặc thoả thuận nhẹ nhàng. Những cuộc gặp như thế thường là phần nhớ nhất của chuyến đi.
Mùa thu hoạch, người làm vườn rất bận; một nhóm khách đi ngang hỏi han dài có thể làm lỡ việc của họ. Chào, hỏi ngắn, cảm ơn rồi đi tiếp là đủ. Nếu muốn tìm hiểu kỹ về vườn, hẹn một buổi khác, qua người quen hoặc nơi mình ở lại.
Chọn đoạn suối hợp với sức mình
Không phải đoạn suối nào cũng như nhau. Có đoạn bãi đá rộng, tảng to, phẳng, đi như đi trên sân; có đoạn tảng đá nhỏ ngổn ngang, phải bước từng bước; có đoạn hẹp giữa hai vách, phải lội nước. Người mới nên bắt đầu với đoạn rộng, phẳng, gần đường, có thể quay ra bất cứ lúc nào.
Một cách tự đánh giá đơn giản: nếu đi mười phút trên đá mà đã thở dốc, chân run khi bước xuống tảng cao, đó là dấu hiệu nên quay lại hoặc chỉ đi tiếp trên bờ. Không có gì phải ngại; cảnh suối nhìn từ bờ vẫn đẹp, và sức khoẻ ngày mai còn cần cho những điểm khác.
Người có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối, người đang mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước những chuyến đi phải leo trèo, và chọn hoạt động nhẹ nhàng như đi dạo bờ suối, ngắm từ trên cao.
Mang theo gì cho một buổi đi bộ ven suối
Danh sách gọn cho một buổi sáng: nước uống đủ cho từng người, đồ ăn nhẹ ít rác, mũ, kem chống nắng, áo khoác mỏng chống mưa, túi chống nước cho điện thoại, còi nhỏ, đèn pin nhỏ phòng khi về muộn, bộ sơ cứu cơ bản, túi rác. Nếu có trẻ, thêm áo phao vừa cỡ và một bộ quần áo khô.
Không cần mang nhiều thiết bị cồng kềnh. Ba lô nặng làm lệch trọng tâm khi bước trên đá, dễ ngã. Chia đồ chung cho cả nhóm, mỗi người mang một phần.
Sạc đầy điện thoại trước khi đi, tải sẵn bản đồ khu vực để xem khi mất sóng, nhưng đừng tin tuyệt đối vào bản đồ số ở vùng đồi: nhiều lối mòn không có trên đó, và đường trên bản đồ có thể đã sạt.
Cuối buổi, trước khi lên xe, kiểm lại đồ đạc và đếm lại người. Giày ướt, tất ướt nên thay ra để tránh phồng rộp chân trên đường về; mang sẵn một đôi dép khô trong xe là việc nhỏ mà dễ chịu.
Câu hỏi thường gặp
Người chưa từng leo núi có đi suối đá được không?
Được, nếu chọn đoạn dễ, đi chậm, có người quen đường và trang bị giày bám tốt. Bắt đầu với bãi đá chính như Lò Thung, đi một đoạn ngắn, quay về sớm. Khi đã quen cách bước trên đá, mới đi xa hơn cùng người địa phương.
Đi bộ ven suối nên đi một mình không?
Không nên. Trên đá suối, chỉ một cú trượt nhỏ cũng có thể khiến không tự đi được, và sóng điện thoại ở vùng đồi có lúc yếu. Đi ít nhất hai người, báo trước cho người thân hoặc chủ nhà nơi ở về lộ trình và giờ về.
Có cần thuê người dẫn đường không?
Với bãi đá chính, nhiều người tự đi được. Với những điểm sâu hơn, ít người biết như các thác, vực trong núi, nên nhờ người địa phương dẫn. Họ biết lối, biết đoạn nguy hiểm, biết thời tiết. Trả công tương xứng và thoả thuận trước rõ ràng.
Đi suối có cần mang bộ sơ cứu không?
Nên mang một bộ nhỏ gồm băng cá nhân, gạc, băng thun, dung dịch sát khuẩn, thuốc cá nhân của người trong nhóm. Biết cách dùng quan trọng hơn mang nhiều. Với vết thương nặng, sơ cứu xong cần đưa đến cơ sở y tế.
Đi suối buổi chiều có được không?
Được, nhưng cần về trước khi trời tối và để ý giông chiều. Ở vùng núi miền Trung, mưa giông hay đến vào buổi chiều mùa nóng. Buổi sáng thường là lựa chọn an toàn hơn cho những chuyến đi xa trên đá.