Thác Ồ – Vực Vin và hố nước Đèo Liêu là hai danh thắng được báo chí liệt kê trong nhóm cảnh quan thiên nhiên của xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng (gộp từ Tiên Cảnh, Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập cũ của huyện Tiên Phước, Quảng Nam). Khác với Lò Thung hay Hang Dơi, hai điểm này còn ít tài liệu công khai: chưa rõ từng điểm thuộc xã cũ nào, chưa có mô tả chính thức về độ cao thác hay độ sâu vực.
Vì vậy bài này làm một việc khiêm tốn hơn bài giới thiệu thường thấy: nói rõ những gì đã biết chắc, những gì chưa biết, và cách để một người lạ tìm đến những nơi như thế mà không đặt mình vào nguy hiểm. Chữ "vực" và chữ "hố nước" trong tên gọi đã nói lên nhiều điều: đó là chỗ nước sâu.
Nếu bạn là người trong vùng biết rõ hai nơi này, những gì bạn kể cho khách ở thực địa luôn giá trị hơn bất kỳ bài viết nào. Còn nếu bạn là khách, hãy đọc bài như một danh sách câu hỏi cần hỏi trước khi đi.
Những gì đã biết chắc
Điều chắc nhất là cả hai điểm đều nằm trên địa bàn xã Thạnh Bình mới. Báo chí khi giới thiệu xã sau sáp nhập đã nêu tên thác Ồ – Vực Vin và hố nước Đèo Liêu bên cạnh Lò Thung, Hang Dơi, làng cổ Lộc Yên như những điểm có thể khai thác du lịch. Xã có hai di tích cấp quốc gia và một số di tích, danh thắng cấp tỉnh được xếp hạng trước khi sáp nhập.
Điều chưa chắc là vị trí theo xã cũ. Trang chưa tìm được nguồn đáng tin cho biết thác Ồ – Vực Vin hay hố nước Đèo Liêu thuộc Tiên Cảnh, Tiên An, Tiên Lộc hay Tiên Lập. Vì vậy trang chỉ dùng cách nói "trên địa bàn xã Thạnh Bình". Cũng có trang du lịch nhắc một "thác Ồ Ồ" ở Tiên Phước; có thể là cùng một nơi với tên gọi khác, cũng có thể không. Người đọc gặp tên khác nhau trên mạng nên đối chiếu bằng cách hỏi người địa phương.
Điều không có trong bài: độ cao thác, độ sâu vực, chiều dài đường mòn, số phút đi bộ. Những con số ấy nếu có trên mạng thường là ước lượng của người đi trước, và lòng suối vùng đồi thay đổi sau mỗi mùa lũ. Không có con số nào thay được việc tận mắt nhìn và hỏi người thông thạo.
Đọc tên gọi: thác, vực, hố nước nói gì về địa hình
Người Quảng gọi tên cảnh vật rất thực. "Thác" là chỗ nước đổ qua bậc đá. "Ồ" là tiếng nước đổ, như cách người ta nói nước chảy "ồ ồ". "Vực" là chỗ lòng sông, lòng suối bị khoét sâu, nước đứng màu xanh thẫm, thường ở ngay chân thác hoặc ở khúc quanh nơi dòng chảy xoáy. Ghép lại, "thác Ồ – Vực Vin" gợi một con thác có tiếng nước lớn và một cái vực sâu gần đó.
"Hố nước" là một vũng nước sâu giữa lòng suối hoặc dưới chân vách đá, hình thành khi nước đổ từ trên cao xuống liên tục, cuốn đá cuội xoáy tròn và đào lòng đá thành hố. "Đèo Liêu" là địa danh nơi hố nước nằm, gợi một đoạn đường qua đồi, núi. Nhiều vùng trung du miền Trung có những hố nước như thế, nước trong vắt và mát, mùa hè trẻ con trong làng hay ra tắm.
Đọc tên như vậy để thấy một điều: những chỗ đẹp nhất ở đây cũng là những chỗ nước sâu, nước xoáy. Vực và hố nước không có bãi cạn thoai thoải như bờ biển; mép đá có thể dốc đứng xuống nước sâu ngay sau một bước chân.
Vì sao vực và hố nước nguy hiểm hơn vẻ ngoài
Nước trong đánh lừa mắt. Nước suối trong làm đáy trông gần. Một hố nhìn như sâu ngang ngực có khi sâu gấp mấy lần. Người lạ nhảy xuống theo cảm giác rất dễ gặp nạn.
Nước sâu thì lạnh. Lớp nước mặt được nắng hâm ấm, nhưng xuống sâu nước lạnh hẳn. Cơ thể đang nóng gặp nước lạnh dễ chuột rút, choáng; người bơi khá cũng có thể đuối sức nhanh.
Dòng xoáy dưới chân thác. Nước đổ từ trên xuống tạo dòng cuộn tròn ở chân thác, kéo vật nổi trở lại chỗ nước đổ. Người rơi vào vùng này có thể bị giữ lại, càng vùng vẫy càng mệt.
Đá ngầm và cây mục. Lũ mỗi năm mang theo đá, thân cây xuống lấp trong vực. Nhảy cắm đầu xuống nơi chưa biết đáy là nguy cơ chấn thương cột sống nghiêm trọng.
Nước lên nhanh. Mưa trên núi làm nước dâng trong thời gian ngắn, ở thung lũng hẹp càng nhanh. Đá ven vực thành đảo, lối về có thể bị cắt.
Xa trợ giúp. Các điểm này nằm xa đường lớn, sóng điện thoại có lúc yếu. Nếu có sự cố, người cứu không đến ngay được.
Muốn tìm đến: hỏi gì, đi thế nào
Ví dụ giả định một nhóm khách đang ở làng cổ Lộc Yên và nghe nói tới thác Ồ – Vực Vin, muốn đi xem:
- Hỏi người dân trong thôn hoặc cán bộ thôn, xã: điểm ấy nằm ở thôn nào, đường còn đi được không, có cần người dẫn không.
- Hỏi tình trạng nước: mấy ngày qua thượng nguồn có mưa không, mùa này nước lớn hay nhỏ.
- Nếu có người trong vùng sẵn lòng dẫn đường, nhờ họ và thoả thuận rõ ràng, tôn trọng thời gian của họ.
- Đi buổi sáng, khi trời còn sớm và ít khả năng mưa chiều; quy định giờ quay về và giữ đúng.
- Mang giày bám, nước uống, đồ ăn nhẹ, đèn pin, túi rác; báo cho người ở lại biết nhóm đi đâu.
- Đến nơi, đứng trên chỗ đá khô xem trước một lúc, nghe người dẫn chỉ chỗ nước sâu, chỗ xoáy.
- Chỉ ngâm chân ở chỗ cạn được chỉ; không tắm vực, không lặn, không nhảy.
Cách đi này chậm hơn việc mở bản đồ số rồi tự tìm, nhưng đổi lại có những thứ bản đồ không cho biết: đoạn nào vừa sạt, chỗ nào trẻ trong làng từng gặp nạn, mùa nào nên tránh hẳn.
Khi nào tuyệt đối không xuống nước
Có những lúc câu trả lời là không, dù cảnh đẹp đến đâu: khi trời đang mưa hoặc đã mưa nhiều ngày; khi nước đục màu đất; khi nghe tiếng nước to bất thường; khi thấy cành lá, rác trôi nhiều; khi trong nhóm có người đã uống rượu bia; khi trời sắp tối; khi không có ai biết bơi đứng trên bờ.
Miền Trung vào mùa mưa bão, thường từ khoảng tháng chín, tháng mười đến cuối năm, các dòng suối vùng đồi đổi tính nết rất nhanh. Những tin đuối nước ở suối, thác, hồ thuỷ lợi vào mùa hè và đầu mùa mưa vẫn xuất hiện hằng năm ở nhiều địa phương. Phần lớn nạn nhân là người trẻ, đi nhóm, tự tin vào khả năng bơi.
Nếu chẳng may có người rơi xuống nước sâu, nguyên tắc là không nhảy xuống cứu khi mình không được huấn luyện; hãy ném vật nổi (can nhựa, áo phao, thân chuối), chìa sào, cành cây dài, đồng thời gọi người giúp. Học sơ cứu đuối nước trước chuyến đi là việc nên làm với bất kỳ ai hay đi suối.
Giữ hai danh thắng còn nguyên vẻ hoang
Thác Ồ – Vực Vin và hố nước Đèo Liêu chưa được làm du lịch nhiều; chính điều đó làm chúng còn đẹp. Khi một điểm mới bắt đầu có khách, rác thường đến trước biển chỉ dẫn. Khách đến những nơi như thế càng phải giữ kỹ: mang rác về, không đốt lửa, không chặt cây làm lối, không dựng lều sát mép nước.
Nếu sau này địa phương làm lối đi, đặt biển cảnh báo hay khoanh vùng cấm tắm, đó là quy định để bảo vệ người đi, nên tuân thủ. Người dân xã Thạnh Bình đang cùng lúc gìn giữ làng cổ, di tích và cảnh quan thiên nhiên; một vị khách cư xử tử tế cũng là một phần của câu chuyện du lịch cộng đồng mà vùng đất này muốn kể.
Còn với người viết và chia sẻ ảnh trên mạng: thay vì ghi "nước sâu tha hồ nhảy", hãy ghi rõ nơi ấy có vực sâu, nên đi cùng người địa phương và không tắm khi nước lớn. Một dòng chú thích như vậy có thể giữ an toàn cho người đọc sau.
Đi cùng trẻ em và người lớn tuổi
Những điểm như thác Ồ – Vực Vin hay hố nước Đèo Liêu không phải nơi cho trẻ nhỏ tự do chạy nhảy. Nếu cả nhà muốn đi, người lớn cần chia việc: một người chỉ để mắt đến trẻ, không cầm máy chụp ảnh, không xuống nước. Trẻ mặc áo phao vừa cỡ ngay cả khi chỉ chơi ở mép cạn; áo phao người lớn mặc cho trẻ dễ tuột.
Người lớn tuổi thường gặp khó ở lối xuống: dốc đất, bậc đá cao, đá trơn. Gậy chống, giày đế bám và đi chậm là cần. Nếu đoạn cuối phải men đá, có thể để người lớn tuổi nghỉ ở chỗ bằng phẳng, có bóng mát, phần còn lại của nhóm đi xem rồi quay về.
Mang thêm áo khô, khăn, nước ấm cho trẻ và người già; ngâm nước suối lâu dễ lạnh dù trời nắng. Quan trọng nhất là đặt giờ về sớm, không để chuyến đi kéo dài tới chiều muộn khi đường đồi bắt đầu tối và mưa giông dễ đến.
Tận hưởng suối mà không cần tắm vực
Nhiều người nghĩ đi thác suối mà không tắm là phí. Thật ra cái thú của suối vùng đồi Tiên Phước nằm ở nhiều thứ khác: tiếng nước đổ, bóng cây trên mặt đá, những con cá nhỏ trong vũng cạn, gió mát dưới tán rừng giữa trưa hè. Ngâm chân trên một tảng đá phẳng, nghe nước chảy, ăn một bữa trưa giản dị mang từ làng theo, đó là trải nghiệm trọn vẹn.
Người thích vận động có thể đi bộ dọc bờ suối một đoạn ngắn theo lối người dân hay đi, quan sát cây ven suối, các loại đá, vết nước lũ năm trước còn in trên thân cây. Người thích chụp ảnh thì chọn chi tiết thay vì toàn cảnh. Người thích tìm hiểu thì hỏi chuyện người dẫn đường về tên gọi, về mùa nước, về chuyện con suối trong ký ức của làng.
Nếu thật sự muốn bơi, các vũng cạn trong mùa khô, có đáy cát sỏi nhìn thấy rõ và người trong vùng xác nhận là an toàn, là lựa chọn hợp lý. Vực sâu dưới chân thác thì để ngắm.
Câu hỏi thường gặp
Thác Ồ – Vực Vin thuộc xã cũ nào?
Trang chưa có nguồn chắc chắn về xã cũ của điểm này. Có thể khẳng định nó nằm trên địa bàn xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng, xã gộp từ Tiên Cảnh, Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập của huyện Tiên Phước cũ. Khi đến, hỏi người dân để biết thôn cụ thể.
Thác Ồ Ồ ở Tiên Phước có phải là thác Ồ – Vực Vin không?
Có thể là cùng một nơi với cách gọi khác, nhưng trang chưa đối chiếu được bằng nguồn tin cậy. Tên địa danh ở vùng đồi thường được gọi theo tiếng nước, theo tên vực, theo tên người khai phá, nên một điểm có thể có nhiều tên. Người địa phương là nguồn xác nhận tốt nhất.
Hố nước Đèo Liêu có tắm được không?
Hố nước là chỗ nước sâu do nước đổ xoáy đào lòng đá, nên không thích hợp để người lạ bơi lội. Chỉ ngâm chân ở mép cạn, vào mùa khô, khi có người trong vùng chỉ chỗ an toàn. Không lặn, không nhảy, không tắm khi nước đục hay sau mưa.
Có cần xin phép khi đến các điểm này không?
Một số lối vào có thể đi qua vườn, rẫy hay đất rừng của người dân. Nên hỏi và xin phép khi đi qua đất nhà người, không tự mở lối mới. Nếu địa phương có quy định riêng cho khách tham quan, hỏi UBND xã Thạnh Bình hoặc trưởng thôn.
Mùa nào đi thác suối ở Thạnh Bình hợp nhất?
Mùa khô, khi trời nắng ráo nhiều ngày liền, là lúc nước trong và lối đi khô. Mùa mưa bão cuối năm không nên xuống suối, vực. Dù đi mùa nào, luôn xem tin thời tiết và hỏi tình hình mưa ở thượng nguồn trước khi đi.