Hội làng cổ Lộc Yên là lễ hội của thôn Lộc Yên, thuộc xã Tiên Cảnh cũ (huyện Tiên Phước, Quảng Nam), từ 7/2025 nằm trong xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng. Hội gồm phần lễ (tế Tiền hiền, Hậu hiền — những người có công khai khẩn, mở mang làng) và phần hội: văn nghệ, hô hát bài chòi, hội chợ nông sản, trò chơi dân gian, tái hiện các câu chuyện lịch sử tại nhà cổ và nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng.
Kỳ hội được báo chí đưa tin nhiều nhất là lần thứ hai, năm 2023, diễn ra ba ngày cuối tháng 3 dương lịch với chủ đề "Về xứ Tiên nghe câu chuyện trăm năm"; theo các báo, hội đón hơn 30.000 lượt khách. Lịch hội không cố định một ngày trong năm như lễ Tết, quy mô từng kỳ cũng khác nhau, nên người muốn đi phải theo dõi thông báo của chính quyền xã Thạnh Bình.
Bài này dành cho người lần đầu đi hội: hội có những phần nào, nên đến vào buổi nào, đứng ở đâu khi xem lễ, và vì sao một cái hội nhỏ ở làng trung du lại khác các lễ hội lớn ở phố.
Hội làng Lộc Yên từ đâu mà có
Lộc Yên là một làng trung du nằm giữa vườn đồi, nổi tiếng với nhà cổ mái ngói âm dương, ngõ đá, tường đá và hàng rào chè tàu cắt tỉa. Năm 2019 làng được xếp hạng di tích quốc gia, là một trong số ít làng cổ cả nước có danh hiệu này. Cuối năm 2022, sản phẩm du lịch cộng đồng của làng chính thức đón khách; hội làng ra đời trong mạch đó, như một dịp để người làng và khách cùng nhìn lại lịch sử vùng đất.
Nói "hội làng" nhưng đây không phải lễ hội cổ truyền giữ nguyên từ thời xưa theo kiểu hội đình ở đồng bằng Bắc Bộ. Phần lõi là lễ tế Tiền hiền, Hậu hiền — một nghi lễ có thật trong đời sống làng xứ Quảng, vốn diễn ra theo lệ của làng, của tộc họ. Phần hội bên ngoài được dựng thêm: chương trình nghệ thuật khai mạc, gian hàng nông sản của các xã trong vùng Tiên Phước cũ, thi nấu món ăn từ trái cây, triển lãm ảnh, trò chơi dân gian. Hiểu như vậy để khỏi kỳ vọng sai: đi hội Lộc Yên là đi xem một làng đang tìm cách giữ nếp cũ bằng cách mở cửa cho khách, chứ không phải xem một nghi lễ nghìn năm.
Khung cảnh mới là thứ làm hội khác. Sân nhà cổ, ngõ đá rêu, giếng làng và vườn cau, vườn bòn bon thành sân khấu tự nhiên. Ban ngày mát dưới tán cây, chiều xuống thì khói bếp, tiếng trống và tiếng hô bài chòi vọng qua các bờ đá.
Các phần thường có trong một kỳ hội
Bảng dưới tổng hợp theo các kỳ hội đã được báo chí đưa tin; kỳ sau có thể thêm bớt, đổi thứ tự. Đừng coi là lịch cố định.
| Phần hội | Diễn ra thế nào | Ai nên xem |
|---|---|---|
| Lễ tế Tiền hiền, Hậu hiền | Buổi sáng, theo nghi thức tế của làng: chủ tế, văn tế, dâng rượu, trống chiêng | Người thích nghi lễ truyền thống, người làm ảnh tư liệu |
| Chương trình nghệ thuật khai mạc | Buổi tối đầu hội; kỳ 2023 dàn dựng theo lối diễn ca, chủ đề miền trung du xứ Tiên | Gia đình, khách đi theo đoàn |
| Tái hiện câu chuyện lịch sử | Diễn tại nhà cổ và nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, kể chuyện phong trào Duy Tân, các trận đánh trong kháng chiến của vùng | Học sinh, người muốn hiểu lịch sử địa phương |
| Hội chợ nhà nông | Gian hàng nông sản, sản phẩm OCOP, bánh quê, trái cây vùng Tiên Phước, trình diễn nghề | Người muốn mua quà quê, xem nông sản |
| Văn nghệ, bài chòi | Giao lưu hát của các xã, hô hát bài chòi | Người lớn tuổi, người mê dân ca |
| Trò chơi dân gian, ẩm thực | Kéo co, đập niêu, nấu món từ trái cây và món dân dã | Trẻ em, người đi cả nhà |
Phần lễ thường ngắn và diễn ra sớm; phần hội kéo dài cả ngày. Nếu chỉ có một buổi, nên chọn buổi sáng có lễ tế rồi ở lại xem chợ quê và đi bộ trong làng.
Xem lễ tế: đứng đâu, mặc gì, ứng xử thế nào
Lễ tế là phần trang nghiêm nhất. Những người tham gia tế là các cụ cao niên, đại diện tộc họ và ban tế của làng, mặc áo dài, khăn đóng. Không gian tế thường được giăng dây hoặc có người hướng dẫn chỗ đứng cho khách. Bạn nên đứng ngoài khu vực đó, không đi cắt ngang giữa hàng bái và hương án, không ngồi lên bậc thềm nơi đặt lễ vật.
Về trang phục, chỉ cần kín đáo: áo có tay, quần hoặc váy qua gối. Đi hội ở làng vườn, giày thể thao hay dép quai hậu tiện hơn giày cao gót vì nhiều lối là ngõ đá, đất nện, có rêu. Mũ rộng vành nên cầm tay khi đứng gần khu tế.
Chụp ảnh được, nhưng tắt đèn nháy, không trèo lên bờ tường đá để lấy góc cao, không bước vào giữa khi các cụ đang lạy. Muốn chụp cận một người cụ thể thì xin phép trước; nhiều cụ vui lòng, nhưng có người không thích bị chụp gần. Khi văn tế đang đọc, giữ im lặng, tắt chuông điện thoại. Những điều này nghe đơn giản, nhưng ở một làng nhỏ, khách đông bất thường là người làng để ý ngay.
Phần hội: chợ quê, bài chòi và những thứ dễ bỏ lỡ
Hội chợ nhà nông. Đây là chỗ thấy rõ nhất sản vật của vùng Tiên Phước cũ: tiêu, bòn bon theo mùa, chuối, trái cây vườn, rượu bòn bon và các sản phẩm OCOP của huyện cũ, bánh quê. Gian hàng thường chia theo xã cũ, nên đi một vòng là hình dung được mỗi vùng mạnh về thứ gì. Không nên mặc định món nào bày ở chợ hội cũng là đặc sản riêng của Tiên Cảnh.
Hô hát bài chòi. Bài chòi là lối chơi – hát dân gian của miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017 với tên Nghệ thuật Bài Chòi Trung Bộ Việt Nam. Ở hội làng, bài chòi thường dựng dạng chòi tre, anh hiệu rút thẻ và hô câu thai; người chơi ngồi chòi chờ trúng con bài. Nghe được vài câu hô mộc mạc, dí dỏm là thấy giọng Quảng rõ nhất.
Tái hiện lịch sử ở nhà cổ. Phần này hay bị khách bỏ qua vì diễn rải rác ở nhiều điểm. Nên hỏi lịch diễn ở khu đón khách rồi đi theo. Xem tái hiện ngay trong sân một ngôi nhà gỗ trăm năm khác hẳn xem trên sân khấu.
Thi nấu món từ trái cây. Vùng vườn đồi nhiều mít, chuối, bòn bon, nên hội có phần thi chế biến. Đây là dịp hiếm hoi được thấy các bà, các chị nấu món nhà vườn trước mặt khách — mít non, chuối chát, rau vườn.
Gợi ý một ngày đi hội
Lịch dưới đây là khung tham khảo, căn theo các kỳ hội đã qua; giờ cụ thể từng phần phải xem thông báo của kỳ đó.
- Đi sớm, đến làng khi trời còn mát. Gửi xe ở bãi do ban tổ chức bố trí, đừng chạy xe vào ngõ đá — ngõ hẹp và chính là phần di tích.
- Xem lễ tế Tiền hiền, Hậu hiền nếu rơi vào buổi sáng hôm đó. Đứng ngoài khu tế, giữ im lặng.
- Đi bộ theo các ngõ đá, ghé các nhà cổ mở cửa đón khách. Hỏi trước khi bước qua ngưỡng cửa nhà dân.
- Trưa ăn ở khu ẩm thực của hội hoặc mang theo đồ ăn nhẹ; tránh xả rác trong vườn nhà người ta.
- Chiều xem bài chòi, trò chơi dân gian, ghé hội chợ nhà nông mua quà quê.
- Nếu ở lại tối khai mạc hoặc tối văn nghệ, tính trước đường về: đường đồi ban đêm tối, nhiều khúc quanh, nên đi chậm và đi theo nhóm.
Ai muốn ghép thêm, đoạn đường từ làng qua nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng là gần nhất, thường đi bộ hoặc chạy xe chậm qua ngõ đá Xóm Bàu – Thạnh Bình.
Hội làng và người làng: điều khách nên hiểu
Lộc Yên không phải khu du lịch có cổng, có vé như công viên. Người làng vẫn sống trong những ngôi nhà cổ, vẫn đi vườn, nấu cơm, chăm cháu. Ngày hội là ngày cả làng bận rộn hơn bình thường: các chủ nhà dọn nhà, chuẩn bị nước chè đón khách, các cụ lo lễ tế, thanh niên lo dựng chòi, trông xe. Vì thế, nhiều điều khách thấy "tự nhiên" như bước vào sân, ngồi nghỉ ở hiên, thực ra là sự hiếu khách của chủ nhà, không phải quyền của khách.
Một điều nữa: nhà cổ là gỗ, rất kỵ lửa. Đừng hút thuốc trong sân nhà cổ, đừng thắp nến, đốt nhang tuỳ tiện ngoài khu vực ban tổ chức cho phép. Không viết, khắc lên cột gỗ, tường đá. Không bẻ chè tàu, hái trái trong vườn khi chưa hỏi.
Cuối cùng là chuyện mua bán. Ở hội chợ, giá cả do người bán niêm yết hoặc thoả thuận; trang không nêu giá. Nếu mua nông sản mang về, hỏi rõ nguồn gốc vườn, thời gian thu hoạch, cách cất giữ — người bán ở hội làng thường là chính nhà vườn, hỏi kỹ họ càng vui.
Sau hội: Lộc Yên những ngày thường
Hội chỉ vài ngày, còn làng thì quanh năm. Nhiều người đi hội xong mới nhận ra Lộc Yên đẹp nhất vào ngày thường: buổi sớm có sương trên vườn, ngõ đá vắng, nghe rõ tiếng gà, tiếng chổi quét sân. Nếu thích không khí đông vui, hãy đi hội; nếu muốn hiểu làng, hãy quay lại vào một ngày không có sự kiện, đi chậm, chào hỏi người làng.
Từ 7/2025, mọi việc tổ chức hội do xã Thạnh Bình (gồm Tiên Cảnh, Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập cũ) phụ trách, nên quy mô, tên gọi chương trình, lịch các kỳ sau có thể thay đổi so với thời huyện Tiên Phước. Thông tin chính thức nên tìm ở trang của xã và báo chí địa phương của thành phố Đà Nẵng; những bài tổng hợp trên mạng hay chép lại lịch cũ của kỳ trước.
Hội làng cũng là dịp người Tiên Cảnh đi làm xa về quê. Bạn sẽ gặp nhiều gia đình về từ Tam Kỳ, Đà Nẵng hay xa hơn, dẫn con cháu đi xem nhà thờ tộc, chỉ cho chúng ngôi nhà ông bà từng sống. Nghe họ kể chuyện là một phần của hội không có trong chương trình nào.
Nếu đi hội để viết bài, làm phim hay chụp ảnh có mục đích thương mại, nên liên hệ ban tổ chức từ trước: nhiều làng du lịch cộng đồng có quy định riêng về quay phim trong nhà dân, dùng flycam trên khu nhà cổ và việc đưa hình ảnh người làng lên quảng cáo. Hỏi trước vừa lịch sự, vừa tránh rắc rối về sau.
Câu hỏi thường gặp
Hội làng cổ Lộc Yên tổ chức vào ngày nào trong năm?
Không có ngày cố định như lễ Tết. Kỳ hội lần thứ hai năm 2023 diễn ra ba ngày cuối tháng 3 dương lịch. Các kỳ sau phụ thuộc kế hoạch của địa phương, nay là xã Thạnh Bình, TP Đà Nẵng; nên theo dõi thông báo chính thức trước khi đi.
Đi hội Lộc Yên có phải mua vé không?
Trang không nêu giá hay chính sách vé vì có thể thay đổi theo từng kỳ và theo cách tổ chức du lịch cộng đồng của làng. Hãy hỏi ở khu đón khách hoặc xem thông báo của ban tổ chức; một số hoạt động trải nghiệm riêng có thể thu phí dịch vụ.
Làng Lộc Yên bây giờ thuộc xã nào?
Lộc Yên trước thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam. Từ 1/7/2025, Quảng Nam nhập vào TP Đà Nẵng và bỏ cấp huyện; Tiên Cảnh cùng Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập hợp thành xã Thạnh Bình. Lộc Yên vẫn là tên thôn, tên làng.
Mang trẻ nhỏ đi hội có ổn không?
Ổn, nhất là phần trò chơi dân gian và hội chợ. Cần để ý ngõ đá trơn khi có rêu hoặc sau mưa, các giếng cổ và bờ đá cao. Cho trẻ mang giày bám, đội mũ, uống đủ nước; đừng để trẻ trèo tường đá hay chạy trong khu vực lễ tế.
Có thể vào xem bên trong nhà cổ trong ngày hội không?
Một số nhà cổ mở cửa đón khách, nhất là các nhà nằm trên tuyến tham quan. Hãy chào chủ nhà, hỏi trước khi vào, cởi giày dép nếu chủ nhà làm vậy, không chạm vào bàn thờ, hoành phi, câu đối và đồ gỗ cũ.
Ở lại qua đêm gần làng để đi hội được không?
Vùng Lộc Yên có một số nhà dân đón khách theo mô hình du lịch cộng đồng; trang không nêu tên hay giá. Mùa hội chỗ ở ít, nên liên hệ sớm qua kênh chính thức của địa phương, hỏi rõ điều kiện phòng, chỗ để xe và quy định giờ giấc.