Trên địa bàn xã Thạnh Bình (thành phố Đà Nẵng, gộp từ bốn xã Tiên Cảnh, Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập của huyện Tiên Phước, Quảng Nam cũ), nhóm cảnh quan thiên nhiên được nhắc nhiều nhất gồm bốn nơi: bãi đá Lò Thung trên dòng Đá Giăng, Hang Dơi ở Tiên An cũ, thác Ồ – Vực Vin và hố nước Đèo Liêu. Cả bốn đều gắn với đá và nước của vùng đồi trung du.
Bên cạnh đó, xã có hai di tích cấp quốc gia là làng cổ Lộc Yên và nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, cùng một số di tích, danh thắng cấp tỉnh đã xếp hạng trước sáp nhập. Bài này là tấm bản đồ bằng chữ cho nhóm cảnh thiên nhiên: điểm nào ở đâu theo xã cũ (khi biết chắc), mỗi điểm hợp với ai, mùa nào, và nên ghép thế nào.
Nếu bạn chỉ có một ngày, câu trả lời ngắn là: Lò Thung kèm làng cổ Lộc Yên cho người đi lần đầu; Hang Dơi cho người thích đá và lịch sử; thác Ồ – Vực Vin, hố nước Đèo Liêu để dành cho chuyến sau, có người trong vùng dẫn.
Bốn điểm cảnh thiên nhiên và những gì đã biết
Bảng ghi đúng mức độ chắc chắn của thông tin hiện có. Ô "chưa rõ" nghĩa là trang chưa tìm được nguồn đáng tin, không phải là điểm ấy không có thật.
| Điểm | Thuộc xã cũ | Bản chất | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bãi đá Lò Thung | Vùng giáp Tiên Cảnh và Tiên An (theo báo chí) | Bãi đá dài hơn 2 km trên dòng Đá Giăng, hõm nước, thác nhỏ | Người đi lần đầu, gia đình (ở chỗ cạn), người chụp ảnh |
| Hang Dơi | Tiên An | Hang trên, hang dưới trong đá biến chất cổ; từng là cơ sở kháng chiến | Người thích địa chất, lịch sử; đi được đường dốc, chỗ tối |
| Thác Ồ – Vực Vin | Chưa rõ | Thác và vực nước sâu | Người đi cùng người địa phương, mùa khô |
| Hố nước Đèo Liêu | Chưa rõ | Hố nước sâu trong lòng suối | Người đi cùng người địa phương, chỉ ngắm và ngâm chân ở chỗ cạn |
Tên bốn xã cũ vẫn còn hữu ích khi hỏi đường, vì người dân và dữ liệu bản đồ cũ vẫn dùng. Trên giấy tờ hành chính hiện nay, tất cả đều thuộc xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng.
Vì sao vùng đất này nhiều suối đá
Tiên Phước là vùng trung du nằm giữa đồng bằng ven biển Tam Kỳ và dải núi phía tây. Địa hình chuyển dần từ đồi thấp sang núi, dốc vừa phải nhưng nhiều khe, nhiều thung lũng hẹp. Nước mưa từ núi đổ xuống theo các khe tụ thành suối, rồi các suối góp vào sông Tiên trước khi chảy xa hơn về phía đồng bằng.
Lớp đá gốc ở đây là đá cổ, cứng, phần lớn là đá biến chất. Ở những đoạn dòng chảy mạnh, lớp đất phủ bị cuốn sạch, đá lộ ra thành bãi; những khối đá rời lăn từ sườn núi xuống nằm chồng lên nhau giữa lòng suối. Năm này qua năm khác, nước và sỏi cát mài nhẵn mặt đá, khoét thành hõm, thành hố. Lò Thung là ví dụ dễ thấy nhất của quá trình ấy.
Hang Dơi thì cho thấy phần sâu hơn của câu chuyện: những lớp đá đã chịu sức ép và nhiệt độ trong lòng đất từ hàng trăm triệu năm trước, nay lộ ra trong vách hang. Đi qua cả hai nơi, người không học địa chất vẫn hình dung được rằng cảnh đẹp ở đây là kết quả của đá rất già và nước rất bền bỉ.
Chọn điểm theo người đi cùng
Gia đình có trẻ nhỏ. Lò Thung vào mùa khô, chơi ở vùng đá rộng, vũng cạn, có người lớn trông liên tục; kết hợp dạo làng cổ Lộc Yên vì đường làng bằng phẳng, có bóng cây.
Nhóm bạn trẻ. Lò Thung buổi sáng, Hang Dơi khi có người dẫn; tránh tắm vực, tránh uống rượu bia trước khi xuống nước, đặt giờ về trước chiều muộn.
Người lớn tuổi. Ngắm Lò Thung từ bờ, nghỉ dưới bóng cây; thời gian còn lại dành cho làng cổ, nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng và một vườn nhà. Hang Dơi chỉ xem cửa hang nếu lối vào dễ.
Người thích tìm hiểu địa chất, lịch sử. Dành nhiều thời gian ở Hang Dơi, đọc trước về hệ tầng đá, hỏi chuyện người dân về thời kháng chiến; sang Lò Thung xem cách nước mài đá.
Người thích khám phá chỗ ít người. Thác Ồ – Vực Vin, hố nước Đèo Liêu, nhưng chỉ đi với người địa phương, vào mùa khô, xem kỹ tin thời tiết và không xuống chỗ nước sâu.
Mùa nào hợp cho từng loại cảnh
Miền Trung nói chung có mùa khô nắng nóng kéo dài nhiều tháng giữa năm và mùa mưa tập trung vào khoảng cuối năm, thường kèm bão, áp thấp. Với suối đá, mùa khô là mùa dễ đi: nước trong, đá lộ, lối mòn khô. Cuối mùa khô nước có thể cạn, thác nhỏ lại, nhưng bù lại an toàn hơn.
Mùa mưa là mùa của nước lớn, thác dày và đục, cảnh hùng nhưng không phải lúc để xuống lòng suối. Hang tối càng trơn, mạch nước ngầm rỉ nhiều. Đường đất đỏ vùng đồi có thể lầy, có đoạn sạt. Nếu đến vào mùa mưa, nên ưu tiên làng cổ, nhà lưu niệm, vườn nhà, và chỉ ngắm suối từ bờ cao khi trời tạnh.
Những tháng chuyển mùa cần cẩn thận nhất, vì người ta còn giữ thói quen đi suối của mùa khô trong khi những cơn mưa đầu mùa đã có thể làm nước dâng bất ngờ. Bài riêng về mùa nước trên trang viết kỹ hơn về cách đọc dấu hiệu.
Gợi ý một ngày đi suối đá và làng
Ví dụ giả định một lịch trình nhẹ cho người ở Tam Kỳ hoặc Đà Nẵng, đi ô tô hay xe máy, xuất phát sớm:
- Buổi sáng sớm: đến Lò Thung, đi dạo bãi đá, ngồi nghỉ, ngâm chân ở chỗ cạn nếu nước trong và lặng.
- Gần trưa: về làng cổ Lộc Yên, đi bộ qua ngõ đá, nhìn nhà rường, giếng cổ, hàng rào chè tàu.
- Trưa: ăn bữa cơm quê đã hẹn trước hoặc mang theo, nghỉ ngơi dưới bóng cây.
- Đầu chiều: ghé nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng bên Quốc lộ 40B.
- Chiều muộn: nếu còn sức và có người dẫn, xem cửa Hang Dơi; nếu không, vào một vườn nhà xem cây tiêu, cây bòn bon rồi về.
Lịch trình chỉ là ví dụ để hình dung thứ tự; thời gian đi đường, giờ mở cửa các điểm và cách đón khách có thể thay đổi. Mục Đường về và lịch trình của trang có phần chi tiết về các cung đường.
Những điểm khác hay bị nhầm vào vùng này
Khi tra mạng, bạn có thể gặp nhiều cảnh đẹp được gắn chữ "Tiên Phước". Cần nhớ huyện Tiên Phước cũ nay đã chia về bốn xã mới của Đà Nẵng: Thạnh Bình, Tiên Phước, Lãnh Ngọc và Sơn Cẩm Hà. Không phải điểm nào gắn chữ Tiên Phước cũng nằm trong vùng Tiên Cảnh hay xã Thạnh Bình. Trang này chỉ viết những điểm thuộc Thạnh Bình; các xã láng giềng chỉ được nhắc khi là cung đường đi qua.
Cũng có những nơi mang tên "Tiên Cảnh" ở tỉnh khác, ví dụ những hang, động có chữ tiên cảnh trong tên ở vùng núi phía bắc; và chữ "tiên cảnh" trong tiếng Việt vốn là từ thường, chỉ cảnh đẹp như cõi tiên. Khi đọc bài hay xem ảnh, nên kiểm tra kỹ địa chỉ để khỏi đi nhầm.
Ngược lại, có những điểm nhỏ trong làng như một khúc suối, một bến nước, một ngọn đồi chè mà người địa phương quý nhưng chưa có tên trên bản đồ. Những nơi ấy thường chỉ đến được khi có người trong làng dẫn đi, và cũng nên được giữ gìn như danh thắng.
Đi chơi có trách nhiệm ở vùng đất còn hoang
Các điểm suối đá, hang ở Thạnh Bình đều chưa phải khu du lịch có hàng rào, bãi xe, nhà vệ sinh, đội cứu hộ như ở các thành phố lớn. Điều đó có nghĩa người đi phải tự lo phần lớn: an toàn cho mình, rác của mình, cách cư xử với người dân. Đổi lại, khách được thấy một vùng đất còn giữ nhịp sống chậm, cảnh còn nguyên.
Mấy nguyên tắc đơn giản: hỏi trước khi vào đất nhà người, gửi xe đúng chỗ, mang rác về, không đốt lửa trên đá, không khắc chữ, không mang đá, cây, rêu về làm kỷ niệm; trả công xứng đáng nếu nhờ người dẫn đường, mua sản phẩm của người địa phương nếu cần. Những việc ấy giúp du lịch cộng đồng ở đây có thể sống lâu mà không làm hỏng chính thứ khách đến để xem.
Nếu thấy điều bất thường như rác đổ thành đống ven suối, người dùng điện, thuốc để bắt cá, cây rừng bị chặt trái phép, khách có thể báo cho người dân, trưởng thôn hoặc UBND xã Thạnh Bình. Một lời báo đúng lúc đôi khi giữ được cả một khúc suối. Và khi chia sẻ ảnh lên mạng, hãy ghi kèm vài dòng nhắc an toàn, nhắc mang rác về; người đọc sau sẽ nhớ.
Danh thắng và di tích: hai lớp giá trị đan vào nhau
Ở xã Thạnh Bình, cảnh thiên nhiên và di tích lịch sử không tách bạch. Hang Dơi vừa là danh thắng đá cổ vừa là nơi từng che chở cơ sở kháng chiến. Ngõ đá, tường đá ở làng cổ Lộc Yên được xếp bằng chính đá suối, đá đồi của vùng; nhà rường dựng bằng gỗ mít trồng trong vườn. Đi suối đá rồi về làng, người ta thấy rõ con người ở đây đã dùng đá và cây của đất mình để dựng nên làng.
Vì thế, nếu chỉ có thời gian cho một chuyến, nên chọn ít nhất một điểm thiên nhiên và một điểm làng, di tích. Cảnh đá suối giúp hiểu vật liệu và địa hình; làng cổ, nhà lưu niệm giúp hiểu con người và lịch sử. Hai thứ ấy bổ sung cho nhau, làm chuyến đi có chiều sâu hơn một loạt ảnh check-in.
Các bài về làng cổ Lộc Yên, nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng và lịch sử tên gọi được viết ở các mục riêng của trang; mục này chỉ tập trung vào đá, nước và cảnh quan.
Hỏi đường và tìm thông tin cập nhật
Sau sáp nhập, nhiều thông tin trên mạng còn ghi địa chỉ cũ, một số điểm du lịch đang được địa phương đầu tư lối đi, biển chỉ dẫn, nên thực tế có thể khác ảnh cũ. Nguồn cập nhật tốt nhất là trang thông tin của UBND xã Thạnh Bình, các kênh của thành phố Đà Nẵng về du lịch, báo chí địa phương, và người dân trong thôn.
Khi hỏi đường, nói rõ tên điểm kèm tên xã cũ, ví dụ "Hang Dơi bên Tiên An", "Lò Thung gần Lộc Yên". Hỏi thêm đường đi xe máy hay ô tô được tới đâu, đoạn nào phải đi bộ, có chỗ gửi xe không. Người dân vùng trung du thường rất sẵn lòng chỉ đường; một lời cảm ơn, một nụ cười là đủ.
Nếu đi theo nhóm đông, nên liên hệ trước với chính quyền xã hoặc đơn vị phụ trách du lịch của địa phương để được hướng dẫn chỗ đậu xe, lối đi, những điểm đang hạn chế khách. Cách này tránh làm phiền người dân và tránh đi vào chỗ đang thi công hay sạt lở.
Câu hỏi thường gặp
Xã Thạnh Bình có bao nhiêu danh thắng thiên nhiên?
Báo chí khi giới thiệu xã sau sáp nhập nêu nhóm cảnh quan nổi bật gồm Lò Thung, Hang Dơi, thác Ồ – Vực Vin và hố nước Đèo Liêu, bên cạnh hai di tích quốc gia. Không phải điểm nào cũng đã được xếp hạng; trang không đưa con số tổng khi chưa có danh mục chính thức.
Đi một ngày có xem hết các điểm được không?
Về lý thuyết có thể chạy qua nhiều điểm, nhưng đường đồi quanh co và mỗi nơi cần thời gian đi bộ. Đi vội dễ mệt và dễ bỏ qua cảnh báo an toàn. Một ngày nên chọn hai đến ba điểm, giữ phần còn lại cho chuyến sau.
Có tour trọn gói đi các điểm này không?
Có thể có các đơn vị hoặc người dân tổ chức đưa khách, nhưng trang không giới thiệu tên hay giá. Nếu đi theo nhóm có người dẫn, hỏi rõ lộ trình, cách đảm bảo an toàn khi xuống suối và có áo phao hay không.
Đi xe máy có vào được các điểm không?
Xe máy là phương tiện linh hoạt nhất ở vùng đồi, vào được gần nhiều điểm. Một số đoạn cuối vẫn phải đi bộ. Mùa mưa đường đất trơn, nên đi chậm, tránh đi lúc trời tối và luôn hỏi người dân trước khi vào đường lạ.
Có chỗ ăn uống gần các danh thắng không?
Quanh các điểm suối, hang thường không có quán xá như khu du lịch. Nên mang nước, đồ ăn nhẹ, hoặc hẹn bữa ăn ở khu làng có người đón khách. Mục Ẩm thực của trang viết về các món quen của vùng Tiên Phước.