Đưa trẻ nhỏ và người lớn tuổi về vùng Tiên Cảnh, điều quan trọng nhất là đổi nhịp: đi ô tô thay vì xe máy, chia đường thành nhiều chặng ngắn, chỉ chọn một hai điểm gần nhau, đi bộ ít mà ngồi nghỉ nhiều, tránh nắng giữa trưa, và tuyệt đối không cho trẻ lại gần sông suối khi không có người lớn kèm sát. Làm vậy thì chuyến đi vừa an toàn vừa vui cho cả ba thế hệ.
Vùng Tiên Cảnh (xã Tiên Cảnh cũ, huyện Tiên Phước, Quảng Nam), nay thuộc xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng, là nơi nhiều gia đình người Quảng đi làm xa đưa con cháu về thăm quê, cũng là nơi nhiều gia đình ở Đà Nẵng, Tam Kỳ đưa ông bà, con nhỏ lên chơi một ngày. Cảnh làng yên, vườn mát, nhà cổ, ngõ đá rất hợp với trẻ con lẫn người già, nếu chuyến đi được sắp đúng sức.
Bài không thay lời khuyên của bác sĩ. Người lớn tuổi có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp, hay trẻ có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi dài.
Chọn phương tiện và chỗ ngồi
Với gia đình có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, ô tô là lựa chọn hợp lý nhất cho quãng từ Đà Nẵng, Hội An hay Tam Kỳ lên. Xe máy chở trẻ nhỏ, chở ông bà đi đường dài, có xe tải, có đường đồi, vừa mệt vừa rủi ro. Nếu không có xe riêng, thuê xe có tài xế theo ngày là cách thoải mái nhất.
Trẻ nhỏ cần ghế ngồi phù hợp lứa tuổi, thắt dây an toàn; không bế trẻ ngồi ghế trước. Người lớn tuổi nên ngồi chỗ dễ lên xuống, ít xóc, gần cửa. Người hay say xe ngồi hàng ghế trước hoặc gần cửa sổ, nhìn xa phía trước, không đọc hay nhìn điện thoại khi xe chạy.
Đoạn đường đồi có cua nối nhau là đoạn dễ say xe nhất. Người lái nên vào cua nhẹ nhàng, không tăng giảm tốc đột ngột. Chuẩn bị túi nôn, khăn ướt, nước, chút đồ ăn nhẹ không quá no. Thuốc chống say xe dùng theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là với trẻ em.
Đi xe lớn chở cả đại gia đình thì nhớ đường liên thôn ở vùng Tiên Cảnh nhỏ, xe lớn khó vào; tính trước chỗ đỗ ven quốc lộ hoặc bãi rộng, rồi đi bộ quãng ngắn.
Chia chặng cho nhịp gia đình
Một ví dụ giả định chia chặng từ Đà Nẵng, cho thấy nguyên tắc: nhiều điểm nghỉ ngắn, ít điểm tham quan:
| Chặng | Việc | Mục đích |
|---|---|---|
| Đà Nẵng – khu Tam Kỳ | Đi cao tốc hoặc Quốc lộ 1, nghỉ một lần giữa đường nếu trẻ cần | Đi vệ sinh, vận động chân tay |
| Nghỉ ở Tam Kỳ | Ăn nhẹ, đi vệ sinh, mua thêm nước | Chuẩn bị cho đoạn đường đồi |
| Tam Kỳ – vùng Tiên Cảnh | Quốc lộ 40B, chạy chậm qua cua | Giảm say xe |
| Khu nhà lưu niệm | Đi bộ chậm trong vườn, ngồi nghỉ dưới bóng cây | Điểm dừng dễ đỗ xe, mát |
| Làng Lộc Yên | Đi xe tới đầu làng, đi bộ một vòng ngắn | Không bắt người già, trẻ nhỏ đi bộ xa |
| Trưa | Ăn, ngủ trưa | Tránh nắng, lấy lại sức |
| Chiều | Về sớm, nghỉ lại Tam Kỳ nếu cần | Không chạy đường đồi khi trẻ và người già đã mệt |
Đi với gia đình, một ngày chỉ nên có hai điểm tham quan chính. Thêm điểm thứ ba thường là lúc trẻ quấy và người lớn tuổi đuối sức.
Đi bộ trong làng với người lớn tuổi
Ngõ đá, tường đá, cổng đá rêu phong là cái đẹp của làng cổ, nhưng cũng là chỗ khó đi với người lớn tuổi. Mặt đá không phẳng, có bậc, có rêu, sau mưa thì trơn. Người già nên đi giày đế bám, có gậy nếu quen dùng, và có người đi kèm bên cạnh, nắm tay ở chỗ có bậc. Nếu ông bà dùng xe lăn, cần biết trước rằng ngõ đá gần như không đẩy xe lăn được; khi đó chỉ nên đi phần đường bê tông và khuôn viên rộng.
Không cần đi hết làng. Chọn một đoạn ngắn, dừng lâu ở một vài chỗ có bóng mát: hiên một ngôi nhà cổ được mời vào, gốc cây lớn, bờ giếng. Với nhiều người lớn tuổi, ngồi uống chén nước chè xanh, nói chuyện với người làng cùng thế hệ về chuyện xưa còn quý hơn đi xem thêm mười ngôi nhà.
Ở khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, khuôn viên vườn rộng, tương đối dễ đi hơn ngõ đá. Đây là chỗ hợp để người lớn tuổi ngồi nghỉ, kể cho con cháu nghe về một người con của vùng đất này, trong khi người trẻ hơn đi bộ xa hơn.
Để ý dấu hiệu mệt của người lớn tuổi: thở dốc, vã mồ hôi, chóng mặt, mặt tái. Cho ngồi nghỉ ngay chỗ mát, uống nước từng ngụm. Người có bệnh nền mang theo thuốc thường dùng, và người đi cùng biết thuốc để ở đâu.
Trẻ nhỏ và sông suối, giếng, bờ ruộng
Vùng Tiên Cảnh có sông suối, bãi đá, giếng cổ, ao vườn, bờ ruộng. Với trẻ nhỏ, đây vừa là chỗ thích thú nhất vừa là chỗ nguy hiểm nhất. Đuối nước ở trẻ em xảy ra nhanh và im lặng, không có tiếng kêu cứu như phim; chỉ cần người lớn rời mắt một lúc.
Nguyên tắc cứng: trẻ ở gần nước luôn có một người lớn kèm sát trong tầm tay, người đó không cầm điện thoại, không làm việc khác. Không cho trẻ xuống suối, bãi đá có nước sâu hay nước chảy; không cho trẻ chơi gần miệng giếng, bờ ao. Khi trời có mưa, nước đục hay chảy mạnh hơn bình thường, đưa trẻ ra xa bờ hẳn.
Bãi đá trơn rêu cũng nguy hiểm theo kiểu khác: trẻ chạy nhảy trên đá dễ ngã đập đầu. Cho trẻ chơi ở chỗ đá khô, bằng phẳng, xa mép nước. Chuẩn bị quần áo thay, khăn khô, vì trẻ gần như lúc nào cũng tìm cách nghịch nước.
Ngoài nước, để ý chó trong xóm, trâu bò trên đường làng, ong ở vườn, rắn rết trong bụi rậm. Dạy trẻ không chạy lại gần vật nuôi lạ, không thò tay vào bụi cây, hốc đá.
Ăn, uống, ngủ trên đường
Nước uống luôn có sẵn. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi mất nước nhanh hơn người trẻ mà ít khi tự nói khát. Nhắc uống từng chút, đều đặn, nhất là mùa nắng.
Đồ ăn quen thuộc cho trẻ. Món quê có thể cay, mặn hơn trẻ quen. Mang theo đồ ăn trẻ thích, sữa, bánh; khi ăn quán, xin bớt ớt, bớt nêm.
Ăn chín uống sôi. Với nước giếng, nước suối, trái cây hái vội, cẩn thận với trẻ nhỏ và người già yếu bụng. Ưu tiên nước đóng chai hoặc nước đun sôi.
Ngủ trưa thật sự. Một giấc trưa trong nhà dân hay trong xe đỗ dưới bóng mát, có điều hoà, giúp cả trẻ và người lớn tuổi đủ sức cho buổi chiều và đường về.
Nhà vệ sinh. Ở vùng quê, nhà vệ sinh công cộng ít. Tranh thủ cho trẻ và người lớn tuổi đi vệ sinh ở những điểm có điều kiện như chỗ ăn trưa, khu tham quan có ban quản lý, chỗ nghỉ.
Ngủ lại một đêm: có nên không
Với gia đình có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, đi về trong ngày từ Đà Nẵng hay Hội An khá mệt. Ngủ lại một đêm ở Tam Kỳ hoặc ở vùng Tiên Phước cũ giúp chia đường ra hai ngày, mỗi ngày ngồi xe ít hơn.
Nếu ở nhà dân trong vùng, hỏi trước kỹ: chỗ ngủ có đủ cho cả nhà không, nhà vệ sinh ở trong hay ngoài, có nước nóng không, có màn chống muỗi không, đường từ chỗ đỗ xe vào nhà có bậc dốc không. Người lớn tuổi khó ngủ ở chỗ lạ; mang theo gối quen, áo ấm cho ban đêm mùa mưa.
Ngủ lại cũng cho phép đi theo nhịp tự nhiên của trẻ và người già: sáng dậy khi nào thì dậy, đi bộ khi trời mát, nghỉ khi nắng lên, không ai phải canh đồng hồ để kịp về. Với gia đình, sự thong thả đó đáng giá hơn một điểm tham quan thêm.
Một đêm ở vùng quê thường để lại kỷ niệm với trẻ: tiếng côn trùng, bầu trời nhiều sao, buổi sáng sương trên vườn. Với ông bà là người Quảng đi xa, đó có khi là đêm đầu tiên sau nhiều năm được ngủ lại dưới mái ngói quê.
Khi có người mệt hay ốm giữa chuyến
Chuyến đi gia đình nên có một người "giữ nhịp", thường không phải người lái xe: người này để ý ai mệt, ai đói, ai cần nghỉ, và mạnh dạn cắt bớt lịch khi cần. Chuyến đi thành công không phải là đi được nhiều điểm mà là cả nhà về nhà vui vẻ, khoẻ mạnh.
Nếu có người mệt nhiều, sốt, nôn, đau ngực, khó thở, chóng mặt nặng, ngã đập đầu, không cố đi tiếp. Đưa tới cơ sở y tế gần nhất; ở vùng nông thôn, hỏi người dân trạm y tế ở đâu, hoặc quay về phía Tam Kỳ, nơi có bệnh viện lớn hơn. Trường hợp khẩn cấp gọi 115.
Trước chuyến đi, mang theo túi thuốc gia đình gồm thuốc thường dùng của từng người, thuốc hạ sốt theo chỉ định cho trẻ, dung dịch bù nước, băng gạc, thuốc chống côn trùng. Ghi lại thông tin bệnh nền, thuốc đang dùng của người lớn tuổi để đưa cho nhân viên y tế nếu cần.
Giữ trẻ vui mà không làm phiền người làng
Trẻ con ở phố lên làng thường thích thú với mọi thứ: con gà, con chó, cây mít trĩu trái, bức tường đá, cái giếng. Đó là điều tốt, nhưng cần nhắc trẻ vài phép lịch sự đơn giản trước khi vào làng: không chạy vào sân nhà người ta, không hái trái, bẻ cành, không trèo tường đá, không ném đá xuống giếng, không la hét trong ngõ.
Biến những điều đó thành trò chơi sẽ dễ hơn ra lệnh: cho trẻ đếm xem có bao nhiêu cổng đá phủ rêu, tìm cây chè tàu được cắt thành hàng rào, đoán xem cây nào là cây mít, cây cau, cây tiêu. Trẻ lớn hơn có thể được giao nhiệm vụ chụp ảnh cảnh vật (không chụp người lạ), hoặc ghi lại tên một vài thứ mới thấy.
Khi được người làng mời vào nhà, dạy trẻ chào hỏi, ngồi yên, xin phép trước khi sờ vào đồ vật. Ở nhà cổ có nhiều đồ gỗ, đồ thờ, đồ gốm cũ; một cú va chạm có thể làm hỏng thứ không thay được. Người lớn giữ trẻ nhỏ trong tay khi ở trong nhà.
Nếu trẻ mệt và quấy, đưa trẻ ra chỗ thoáng, xa nhà dân, dỗ cho êm rồi mới quay lại. Người làng thường thương trẻ con, nhưng một đứa trẻ khóc to trong ngõ hẹp giữa trưa vẫn là chuyện làm phiền cả xóm.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì có thể đi chuyến này?
Không có giới hạn tuổi cứng. Trẻ càng nhỏ thì càng cần ô tô, ghế ngồi phù hợp, nhiều chặng nghỉ và lịch trình ngắn. Trẻ sơ sinh, trẻ đang ốm nên hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi đường dài.
Ông bà đi lại yếu có vào làng cổ được không?
Được nếu đi xe tới đầu làng và chỉ đi bộ một đoạn ngắn, có người kèm. Ngõ đá không phẳng, có bậc và rêu, nên chọn lối bằng, đi chậm, nghỉ nhiều. Khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng dễ đi hơn và có chỗ ngồi nghỉ trong vườn.
Cho trẻ tắm suối có được không?
Chỉ khi có người lớn biết bơi kèm sát trong tầm tay, ở chỗ nước nông, đứng yên, đáy rõ, trời khô ráo và có người địa phương xác nhận an toàn. Nước đục, chảy xiết, sau mưa, hay chỗ sâu thì không. Nhiều gia đình chọn chỉ cho trẻ ngồi nghịch nước ở mép đá khô là đủ.
Có trạm y tế gần các điểm tham quan không?
Mỗi xã thường có trạm y tế, nhưng vị trí cụ thể sau sáp nhập nên hỏi người địa phương hoặc chính quyền xã Thạnh Bình. Ca nặng cần chuyển về bệnh viện lớn ở phía Tam Kỳ. Khẩn cấp thì gọi 115.
Mùa nào hợp nhất để đi với trẻ nhỏ và người lớn tuổi?
Những tháng đầu năm thường dễ chịu: mát hơn, khô ráo hơn mùa mưa. Giữa mùa nắng nóng thì đi sớm, về sớm, tránh trưa. Mùa mưa lũ cuối năm không hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người già, nhất là khi có cảnh báo thời tiết.
Có nên để trẻ ở xe với tài xế khi người lớn đi bộ không?
Không nên để trẻ một mình trong xe, kể cả xe có điều hoà. Nếu trẻ ngủ, chia người lớn ra: một người ở lại với trẻ, người khác đi bộ, rồi đổi lượt. Đó cũng là cách để người lớn tuổi có thời gian nghỉ.