Lịch trình một ngày ở Tiên Cảnh: nhà lưu niệm Huỳnh Thúc Kháng, ngõ đá, Lộc Yên

Một ngày ở vùng Tiên Cảnh đủ cho hai điểm chính đặt cạnh nhau: buổi sáng thăm khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng bên Quốc lộ 40B, rồi đi theo lối ngõ đá sang làng cổ Lộc Yên, đi bộ trong làng tới gần trưa; ăn trưa, nghỉ tránh nắng, đầu giờ chiều có thể ghé thêm một chỗ ven sông suối gần đó nếu trời đẹp, rồi quay về trước khi trời tối.

Vùng Tiên Cảnh là xã Tiên Cảnh cũ của huyện Tiên Phước, Quảng Nam, từ 7/2025 là một phần xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng. Lịch trình dưới đây là gợi ý cho người đi từ Tam Kỳ, Đà Nẵng hoặc Hội An về trong ngày; giờ giấc chỉ để minh hoạ cách chia buổi, tuỳ điểm xuất phát mà dịch sớm muộn.

Bài không thay cho các bài viết riêng về làng cổ Lộc Yên hay thác suối của trang; ở đây chỉ bàn chuyện sắp xếp: đi gì trước, đi gì sau, dừng bao lâu, chỗ nào nên bỏ nếu thiếu giờ.

Khung lịch gợi ý

Khung dưới đây giả định xuất phát sớm từ Tam Kỳ hoặc ngủ lại gần đó từ tối hôm trước. Đi từ Đà Nẵng, Hội An thì cộng thêm thời gian đường:

Đây là ví dụ giả định về nhịp đi, không phải giờ mở cửa hay giờ hoạt động của bất cứ điểm nào. Giờ đón khách của các điểm có ban quản lý nên hỏi tại chỗ.

Buổi sáng: bắt đầu ở khu nhà lưu niệm

Lý do nên bắt đầu ở khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng là vị trí: khu này nằm ngay bên Quốc lộ 40B, ở thôn Tiên Cảnh, xã Thạnh Bình, dễ tìm, dễ đỗ xe, và là mốc để đi tiếp vào sâu. Ngôi nhà gỗ trong khuôn viên vườn được báo chí ghi là do thân phụ cụ dựng năm 1869; cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh năm 1876 tại làng Thạnh Bình, chính cái tên mà xã mới bây giờ mang. Năm 2025, dịp kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ, dự án tu bổ, phát huy giá trị di tích được khánh thành.

Buổi sáng sớm, vườn còn mát, ánh sáng xiên qua tán cây đẹp và dễ chịu cho người đi bộ. Dành đủ thời gian để đi chậm trong khuôn viên, đọc phần giới thiệu, ngắm cấu trúc nhà gỗ, vườn cây. Đây là di tích quốc gia và là nơi tưởng niệm; giữ trật tự, ăn mặc lịch sự, không leo trèo, không chạm vào hiện vật.

Phần lịch sử và con người của cụ Huỳnh Thúc Kháng, cũng như câu chuyện tên Thạnh Bình, được viết ở danh mục lịch sử và tên gọi của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: khu nhà lưu niệm là điểm đầu hợp lý, và không nên đi vội qua chỉ để chụp một tấm ảnh cổng. Nửa giờ đến một giờ trong khuôn viên là vừa cho đa số khách.

Giữa buổi sáng: lối ngõ đá sang làng Lộc Yên

Từ khu nhà lưu niệm, có lối đi qua các xóm cũ có ngõ đá, tường đá dẫn về phía làng Lộc Yên; báo chí địa phương nhắc tới ngõ đá Xóm Bàu – Thạnh Bình như một phần tuyến tham quan từ nhà lưu niệm sang làng cổ. Nếu đủ sức và trời còn mát, đi bộ đoạn này cho thấy rõ cảnh làng hơn là ngồi xe: nhà vườn dưới tán mít, cau, những bức tường đá xếp khan, hàng rào cây xanh.

Không chắc lối đi thì hỏi người dân; người trong xóm quen chỉ đường cho khách. Một số đoạn có thể là đường bê tông xen đường đất, có đoạn dốc nhẹ. Giày đế bám, mũ và chai nước là đủ.

Nếu đi cùng người lớn tuổi, trẻ nhỏ, hoặc trời đã nắng gắt, có thể đi xe theo đường liên thôn sang khu làng rồi để xe ở đầu làng. Các tài liệu giới thiệu ghi làng Lộc Yên cách Quốc lộ 40B khoảng 3 km về phía đông nam, nằm bên dòng Đá Giăng.

Dọc đường sẽ gặp người làng đi làm vườn, phơi nông sản, trẻ con chơi trước ngõ. Chào hỏi, đi nép một bên, nhường lối cho xe chở hàng. Cảnh đời thường đó chính là thứ làm vùng này khác một khu du lịch dựng sẵn.

Cuối buổi sáng: đi bộ trong làng Lộc Yên

Làng cổ Lộc Yên được xếp hạng di tích quốc gia năm 2019. Trong làng có những ngôi nhà gỗ trên trăm năm tuổi, ngõ đá, tường đá, cổng đá phủ rêu, giếng cổ, những hàng chè tàu cắt xén làm hàng rào. Đi bộ là cách duy nhất hợp lý: lối trong làng hẹp, quanh co, và chính nhịp chậm mới thấy được cái hay.

Thời gian trong làng nên để rộng, ít nhất một đến hai giờ, tuỳ sức. Nhiều nhà cổ vẫn là nhà đang ở; có nhà mở cửa đón khách, có nhà không. Đứng ngoài cổng hỏi trước, được mời mới vào; không tự ý bước vào sân, mở cửa nhà, sờ vào đồ thờ, đồ cổ. Muốn chụp ảnh người, xin phép.

Chi tiết về kiến trúc nhà rường, nhà lá mái, chuyện gìn giữ nhà cổ và phép lịch sự khi vào nhà dân có trong danh mục làng cổ Lộc Yên của trang. Với lịch trình một ngày, chỉ cần nhớ: đừng cố "đi cho hết", đi được một vòng chậm rãi đã là đủ.

Buổi trưa: ăn và nghỉ tránh nắng

Miền Trung mùa khô, từ cuối buổi sáng tới đầu giờ chiều là lúc nắng gắt nhất. Ngõ đá, tường đá hấp nóng, đi bộ lúc này nhanh mệt, dễ say nắng. Lịch trình hợp lý là ăn trưa rồi nghỉ, ngồi dưới bóng cây, uống nước, để người làng nghỉ trưa theo nếp của họ.

Bữa trưa ở vùng trung du thường là cơm quê, mì Quảng, rau vườn, món cá, món mít non tuỳ mùa. Quán ăn ở đây nhỏ, nấu theo lượng khách quen, nên đến trước giờ trưa một chút; đi nhóm đông thì hỏi trước. Nếu đặt ăn ở nhà dân có đón khách, thống nhất trước món, số người, cách trả tiền.

Trưa cũng là lúc tốt để nghỉ chân, xem lại ảnh, bàn nhau buổi chiều có đi tiếp không. Nếu ai trong nhóm đã mệt, thì buổi chiều chỉ cần ngồi vườn một lúc rồi về là hợp lý.

Người lái xe nên tranh thủ chợp mắt mười lăm, hai mươi phút sau bữa trưa. Một giấc ngắn giữa ngày giúp chặng về tỉnh táo hơn hẳn, nhất là khi phải chạy lại cả đoạn đường đồi rồi đồng bằng về tới Đà Nẵng hay Hội An.

Đầu giờ chiều: có ghé thêm chỗ nào không

Bờ sông Đá Giăng gần làng. Làng Lộc Yên nằm bên dòng Đá Giăng; xa hơn trên dòng này có bãi đá Lò Thung mà người địa phương hay nhắc. Nếu còn sức và trời không có mưa, ngồi bên bờ nước một lúc là cách nghỉ đẹp trước khi về. Không tắm suối khi không có người địa phương đi cùng, nhất là khi nước đục hoặc có mưa trên thượng nguồn.

Một vòng vườn đồi. Đi bộ ngắn trên đường vườn quanh xóm, nhìn tiêu leo trụ, mít, cau, bòn bon tuỳ mùa. Không hái trái, không vào vườn khi chưa hỏi chủ.

Hoặc không ghé gì thêm. Với chuyến đi trong ngày từ Đà Nẵng hay Hội An, rời vùng Tiên Cảnh ngay sau buổi trưa không phải là phí, mà là để đi đường về khi còn sức và còn sáng. Người lái xe cả ngày sẽ thấy rõ sự khác biệt giữa chạy đường đồi lúc ba giờ chiều và lúc trời đã nhá nhem.

Nếu thiếu giờ: bỏ gì, giữ gì

Tới muộn, xe hỏng giữa đường, trời mưa đột ngột, chuyện đó có thể xảy ra. Khi thiếu giờ, giữ lại hai thứ cốt lõi: khu nhà lưu niệm (vì nằm ngay trên đường) và một vòng ngắn trong làng Lộc Yên. Bỏ đoạn đi bộ dài qua các xóm, bỏ phần ra bờ sông, bỏ ghé vườn.

Nếu trời mưa lớn, nghỉ ở chỗ có mái che, đợi tạnh. Ngõ đá, tường đá phủ rêu trơn khi ướt; người lớn tuổi, trẻ nhỏ rất dễ trượt. Bờ suối khi mưa thì tránh hẳn. Có khi một ngày mưa là lý do tốt để hẹn quay lại vào dịp khác.

Nếu thừa giờ, đừng cố thêm điểm xa. Ngồi lâu hơn trong làng, ghé chợ quê nếu đúng buổi họp, nói chuyện với người làng về vườn tược, mùa màng; những thứ đó thường đọng lại lâu hơn một điểm đến thêm vào danh sách.

Người muốn trọn vẹn hơn có thể xem lịch trình hai ngày một đêm trong cùng danh mục: thêm một buổi chiều ở bãi đá, suối và một buổi sáng sớm trong vườn đồi.

Mang gì trong ba lô cho một ngày

Lịch trình chủ yếu là đi bộ ngoài trời, qua di tích, ngõ đá và có thể ra bờ nước, nên đồ mang theo nghiêng về sự thoải mái và an toàn:

• Nước uống đủ cho cả ngày, ít nhất một chai lớn mỗi người; mùa nắng mang thêm.
• Mũ rộng vành, áo khoác mỏng dài tay; ngõ đá và đường vườn có chỗ không bóng cây.
• Giày đế bám, không đi dép trơn; rêu trên đá và đường đất sau mưa rất trơn.
• Áo mưa gọn, túi chống nước cho điện thoại, giấy tờ.
• Tiền mặt lẻ cho ăn uống, gửi xe, mua chút nông sản nếu người làng bán.
• Túi đựng rác, khăn giấy, nước rửa tay khô.
• Thuốc cá nhân, băng dán, thuốc chống côn trùng.

Không cần mang loa, đồ nghề chụp ảnh cồng kềnh hay ghế xếp. Đi càng gọn, càng dễ đi bộ trong ngõ hẹp và càng ít làm phiền người làng. Nếu mang máy ảnh, một ống kính góc rộng vừa phải là đủ cho ngõ đá và nhà gỗ; trong nhà tối, đừng bật đèn flash vào người hay vào bàn thờ, đồ gỗ cũ.

Câu hỏi thường gặp

Một ngày có đủ đi cả nhà lưu niệm, làng Lộc Yên và Hang Dơi không?

Nếu xuất phát sớm từ Tam Kỳ và đi ô tô thì có thể ghé ngắn cả ba, nhưng sẽ vội. Hang Dơi nằm ở vùng Tiên An cũ, cách xa hơn. Với chuyến đi trong ngày từ Đà Nẵng hay Hội An, nên chọn nhà lưu niệm và làng Lộc Yên, để Hang Dơi cho chuyến hai ngày.

Đi bộ từ nhà lưu niệm sang làng Lộc Yên có xa không?

Đây là đoạn đi qua các xóm có ngõ đá, người khoẻ đi được khi trời mát. Các tài liệu chỉ ghi làng cách quốc lộ khoảng 3 km, quãng đi bộ thực tế tuỳ lối. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ, hoặc trời nắng gắt thì nên đi xe rồi đi bộ trong làng.

Có cần thuê người hướng dẫn không?

Không bắt buộc. Tuy vậy, đi cùng người địa phương hoặc hướng dẫn viên am hiểu làng sẽ nghe được chuyện về từng ngôi nhà, từng ngõ đá mà tự đi không biết. Nếu có điều kiện, hỏi ở khu tham quan hoặc xã xem có người dẫn đường không.

Nên mặc gì khi đi lịch trình này?

Áo quần thoáng, lịch sự vì có thăm di tích; giày đế bám để đi ngõ đá, đường vườn; mũ rộng vành, áo khoác mỏng chống nắng. Mang áo mưa gọn nếu đi vào mùa mưa hoặc chiều có dấu hiệu giông.

Đi với trẻ nhỏ thì đổi lịch thế nào?

Rút ngắn đoạn đi bộ giữa các điểm, đi xe tới đầu làng. Cho trẻ nghỉ trưa thật sự. Bỏ phần ra bờ suối nếu trẻ còn nhỏ, hoặc chỉ đứng xa xem, không cho trẻ xuống nước. Mang đủ nước, đồ ăn nhẹ và quần áo thay.

Có nên đi lịch trình này vào cuối tuần không?

Được. Cuối tuần, ngày lễ có thể đông khách hơn ngày thường, nhất là khi có đoàn. Muốn yên, chọn ngày thường hoặc đến thật sớm. Dù ngày nào, giữ trật tự để người làng không thấy phiền.