Cách hay nhất để thấy vùng Tiên Cảnh là đi chậm: đi bộ trong ngõ đá, đạp xe trên đường bê tông liên thôn qua vườn và ven thung lũng ruộng. Chọn cung đường vừa sức, đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn, dùng xe đạp có phanh tốt, nhường đường cho người làng và xe chở nông sản, và dắt xe khi vào ngõ đá hẹp. Không cần cung đường "nổi tiếng" nào; mỗi xóm đều có những đoạn đường đáng đi.
Vùng Tiên Cảnh là xã Tiên Cảnh cũ của huyện Tiên Phước, Quảng Nam, nay là một phần xã Thạnh Bình, thành phố Đà Nẵng. Địa hình trung du: dốc thoải, có đoạn dốc ngắn mà gắt, đường làng phần lớn là bê tông hẹp, trong làng cổ Lộc Yên là ngõ đá. Bài này gợi ý cách đi, không vẽ cung đường cụ thể với số cây số, vì đường làng thay đổi theo từng đợt làm đường và chưa có nguồn đo chắc.
Đi bộ ven suối, leo đá là chuyện khác hẳn, cần chuẩn bị riêng và được viết ở danh mục thác, suối và danh thắng của trang.
Vì sao nên đi chậm ở vùng này
Vùng Tiên Cảnh không có một "điểm" duy nhất để đứng chụp ảnh rồi về. Cái hay rải đều khắp nơi: một cổng đá phủ rêu cuối ngõ, một hàng chè tàu cắt bằng, một khoảnh vườn tiêu leo trụ, một thửa ruộng nhỏ dưới chân đồi, một mái ngói âm dương sau tán mít. Ngồi ô tô đi qua thì những thứ đó trôi tuột; đi bộ, đạp xe thì thấy.
Đi chậm còn là cách gặp người. Người làng ra vườn, phơi lúa, đưa con đi học, ngồi uống nước trước hiên. Một lời chào từ người đi bộ, người đạp xe tự nhiên hơn nhiều so với lời chào qua cửa kính ô tô. Nhiều câu chuyện hay nhất về làng đến từ những lần dừng chân hỏi đường như thế.
Và đi chậm là cách nhẹ nhàng nhất với chính ngôi làng. Không tiếng động cơ, không khói, không cần chỗ đỗ, không chắn lối. Một nhóm khách đi bộ, đạp xe nhẹ nhàng gần như không làm xáo trộn nhịp sống của xóm.
Đi chậm cũng giúp hiểu cấu trúc của làng: nhà nằm giữa vườn, vườn bao bằng hàng rào cây và tường đá, ngõ nối các nhà, ruộng nằm ở chỗ trũng, đồi keo ở xa. Đi bộ hết một vòng là tự thấy được cách người xưa chọn đất dựng làng ở vùng trung du.
Với người sống ở phố, vài giờ đạp xe giữa vườn cây trung du, nghe tiếng chim, tiếng gà, thấy mùi lá ẩm buổi sớm là thứ nghỉ ngơi thật sự, khác hẳn một chuyến đi vội.
Kiểu đường gặp ở vùng Tiên Cảnh
Mỗi kiểu đường hợp với một cách đi:
| Kiểu đường | Đặc điểm | Đi bộ | Đạp xe |
|---|---|---|---|
| Quốc lộ 40B | Đường nhựa, xe tải, xe khách chạy nhanh | Chỉ đi đoạn ngắn, trên lề | Không nên làm cung chính; nếu phải đi thì sát lề, ban ngày |
| Đường bê tông liên thôn | Hẹp, qua vườn, xóm, ven ruộng; dốc thoải xen dốc gắt ngắn | Rất hợp | Rất hợp, chú ý dốc và cua |
| Ngõ đá trong làng cổ | Hẹp, mặt đá không phẳng, có bậc, rêu | Rất hợp, đi chậm | Dắt xe hoặc để xe ngoài |
| Đường đất vào vườn, lên đồi | Bụi mùa khô, trơn mùa mưa, có rễ, đá | Được nếu được phép vào | Chỉ xe địa hình, người quen; mùa mưa tránh |
| Bờ ruộng | Hẹp, mềm, là công trình giữ nước | Chỉ đi bờ lớn | Không đạp xe trên bờ ruộng |
Nguyên tắc chung: càng vào sâu trong làng, càng đi chậm. Xe đạp đến đầu ngõ đá là dừng, dựng gọn, rồi đi bộ.
Đường bê tông liên thôn có nhiều đoạn mới làm trong những năm gần đây, mặt đường tốt nhưng mép đường cao hơn đất hai bên; bánh xe trượt khỏi mép là dễ ngã. Đi giữa phần đường của mình, không đi sát mép khi không cần.
Chọn cung đường theo sức
Người ít vận động, gia đình có trẻ. Một vòng ngắn quanh khu làng cổ Lộc Yên và các xóm sát bên, đi bộ là chính, nghỉ nhiều. Một buổi sáng là đủ.
Người đạp xe thường xuyên trong phố. Nối khu nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng với khu làng qua đường liên thôn, vòng thêm vài xóm ven thung lũng. Chú ý vài đoạn dốc ngắn; dắt xe khi cần, không có gì xấu hổ. Một buổi sáng thong thả là vừa.
Người đạp xe đường dài, xe địa hình. Có thể đi xa hơn sang các thôn của Tiên An, Tiên Lộc, Tiên Lập cũ, nay cùng thuộc xã Thạnh Bình. Hỏi người địa phương đường nào bê tông, đường nào đất, mùa này đi được không; mang đủ nước, bộ vá săm.
Không biết bắt đầu từ đâu. Hỏi chủ nhà dân, người trông xe hay người bán nước đầu làng. Câu "đi đường nào đẹp mà không lạc" được người làng trả lời rất nhiệt tình.
Đi theo nhóm có nhiều sức khác nhau. Chọn cung theo người yếu nhất, hẹn điểm gặp ở những chỗ dễ nhận như khu nhà lưu niệm, đầu làng. Người khoẻ muốn đi thêm thì tách nhóm nhỏ, hẹn giờ quay lại rõ ràng.
Giờ đi và thời tiết
Sáng sớm là giờ đẹp nhất cho cả đi bộ lẫn đạp xe: trời mát, sương trên thung lũng, người làng ra vườn, ánh sáng xiên qua tán cây. Mùa khô, từ giữa buổi sáng trở đi trời nóng nhanh; mặt bê tông, mặt đá hấp nắng, đạp xe lên dốc lúc trưa rất mệt.
Chiều muộn là giờ đẹp thứ hai, khi nắng đã dịu. Nhưng phải tính để về trước khi trời tối: đường làng ít đèn, xe đạp thường không có đèn đủ sáng, và trâu bò, chó trong xóm ra đường lúc chạng vạng.
Mùa mưa, đường bê tông dưới tán vườn phủ rêu, lá mục, đất trôi từ đồi xuống, rất trơn; xuống dốc trên đường ướt bằng xe đạp là chuyện nguy hiểm. Ngày mưa nên đi bộ đoạn ngắn hoặc hoãn đạp xe. Sau những trận mưa lớn, tránh đường đất, đường ven suối hoàn toàn.
Mùa nắng gắt, mang nhiều nước hơn nghĩ, đội mũ, mặc áo dài tay mỏng. Mũ bảo hiểm xe đạp vẫn nên đội, nhất là khi xuống dốc.
Xe đạp: thuê, mượn và kiểm tra
Ở vùng quê, xe đạp cho thuê theo kiểu phố du lịch không phải lúc nào cũng có. Có nơi lưu trú, nhà dân đón khách có xe đạp cho khách mượn hoặc thuê; có khi phải mang xe theo từ phố. Hỏi trước khi đi để không bất ngờ.
Trước khi đạp, kiểm tra phanh trước và sau, lốp đủ hơi, xích không quá chùng, yên chắc chắn, chiều cao yên vừa người. Xe đạp cũ của nhà quê thường chắc nhưng phanh có khi kém; đường làng có dốc, phanh kém là chuyện không đùa được.
Xe địa hình hợp với đường đất, dốc gắt; xe đạp thường đủ cho đường bê tông. Với trẻ nhỏ, chỉ cho đạp ở đoạn bằng, vắng, có người lớn đi kèm; xuống dốc thì cho trẻ dắt xe.
Mang theo bộ vá săm nhỏ, bơm tay nếu đi xa. Thủng săm giữa vườn đồi thì hỏi nhà dân gần đó, nhiều nhà có đồ vá xe; trả công cho người giúp, dù họ có từ chối.
Phép lịch sự trên đường làng
Đường làng là đường đi làm của người ta. Nhường đường cho xe máy chở nông sản, xe công nông, người gánh hàng. Đi một hàng khi gặp xe ngược chiều, không dàn hàng ngang nói chuyện chắn cả lối.
Chào người làng khi đi qua. Một câu chào, một cái gật đầu là đủ. Hỏi đường thì dừng hẳn xe lại, xuống xe, không vừa đạp vừa hỏi vọng.
Không đi vào sân nhà, không đạp xe vào vườn, không hái trái bên đường dù cành chìa ra ngoài rào. Trái trên cây là tài sản của chủ vườn, kể cả trái rụng dưới gốc ngay sát đường.
Ở khu làng cổ, dựng xe gọn ở đầu ngõ hoặc chỗ người dân chỉ, đi bộ vào trong. Không dựa xe vào tường đá cổ, cổng nhà cổ; mép đá có thể vỡ. Giữ trật tự, nói nhỏ khi đi ngang những nhà đang có người già nghỉ, đang có việc.
Chó trong xóm có thể sủa, chạy theo xe đạp. Giữ bình tĩnh, giảm tốc, không đá chó, không la hét; nếu chó dữ, dừng xe, dắt xe đi chậm qua, nhờ chủ nhà gọi chó lại.
Mang gì cho một buổi đạp xe, đi bộ
Đồ cho vài giờ đi chậm ở vùng đồi, gọn trong một túi nhỏ:
- Nước uống đủ cho cả buổi, nhiều hơn nếu mùa nắng.
- Mũ bảo hiểm xe đạp hoặc mũ rộng vành nếu chỉ đi bộ.
- Giày kín đế bám; không đi dép tông khi đạp xe hay đi ngõ đá.
- Áo mưa mỏng, túi chống nước cho điện thoại.
- Bộ vá săm, bơm nhỏ nếu đạp xa.
- Thuốc chống côn trùng, băng dán, chút đồ ăn nhẹ.
- Tiền mặt lẻ để mua nước, trả công vá xe, mua chút trái cây của người làng.
Để lại ở chỗ nghỉ những thứ không cần: đồ đắt tiền, máy móc cồng kềnh. Đi nhẹ thì đạp dốc đỡ mệt và đi ngõ đá đỡ vướng.
Tải sẵn bản đồ ngoại tuyến của vùng, nhưng đừng quá tin bản đồ ở đường làng: có đường mới đổ bê tông chưa lên bản đồ, có đường đất trên bản đồ thực tế đã bỏ hoang. Hỏi người làng vẫn là cách tìm đường tốt nhất.
An toàn: những tình huống hay gặp
Dốc ngắn mà gắt trên đường bê tông là chỗ dễ ngã nhất. Xuống dốc, giữ tốc độ thấp ngay từ đầu, bóp cả hai phanh đều tay, không chỉ bóp phanh trước. Cuối dốc có cua hay có rãnh thì càng phải chậm. Thấy dốc không chắc, dắt xe.
Ở khúc cua quanh vườn, tầm nhìn bị che bởi hàng rào cây. Đi sát bên phải, bóp chuông ở cua khuất. Xe máy trong làng chạy quen đường có thể nhanh hơn người lạ nghĩ.
Đi bộ ở đoạn phải ra Quốc lộ 40B thì đi trên lề, đi ngược chiều xe chạy để thấy xe tới, mặc áo sáng màu. Dắt trẻ em phía trong. Không băng qua quốc lộ ở khúc cua.
Nếu bị ngã, kiểm tra người trước, xe sau. Va đầu, chóng mặt, đau nhiều thì tới cơ sở y tế; khẩn cấp gọi 115. Vết trầy nhỏ thì rửa sạch, sát khuẩn, băng lại. Trước khi đạp tiếp, kiểm tra lại phanh, ghi đông, bánh xe; một cú ngã nhẹ cũng có thể làm lệch vành, lỏng phanh.
Câu hỏi thường gặp
Có thuê được xe đạp ở vùng Tiên Cảnh không?
Không chắc lúc nào cũng có chỗ cho thuê như phố du lịch. Một số nơi lưu trú, nhà dân đón khách có xe cho mượn hoặc thuê. Hỏi trước khi đi; nếu không có, mang xe theo từ phố bằng ô tô.
Đường làng có nhiều dốc không?
Vùng trung du có nhiều dốc thoải, xen những đoạn dốc ngắn mà gắt, nhất là khi đi lên vườn đồi hay xuống thung lũng. Người không quen đạp dốc cứ dắt xe; xuống dốc phải đi chậm, nhất là khi đường ướt.
Đạp xe trên Quốc lộ 40B có an toàn không?
Quốc lộ có xe tải, xe khách chạy nhanh, lề hẹp ở nhiều đoạn. Không nên chọn quốc lộ làm cung đạp xe chính. Nếu bắt buộc đi một đoạn, đạp sát lề phải, ban ngày, mặc áo sáng màu, đội mũ bảo hiểm.
Đi bộ một vòng làng cổ Lộc Yên mất bao lâu?
Tuỳ nhịp đi và số chỗ dừng. Một vòng chậm rãi trong làng thường cần ít nhất một đến hai giờ. Đi kèm khu nhà lưu niệm và các xóm bên cạnh thì nên dành nguyên một buổi sáng.
Có nên đạp xe vào ngõ đá trong làng cổ không?
Không. Ngõ đá hẹp, mặt đá không phẳng, có bậc và rêu; đạp xe vừa dễ ngã vừa làm phiền người làng và có thể làm hỏng mép đá cổ. Dựng xe gọn ở đầu ngõ rồi đi bộ.
Đi bộ một mình trong làng có ổn không?
Đi bộ trong làng, trên đường liên thôn ban ngày nhìn chung yên ổn. Báo lịch trình cho người thân hoặc chủ nhà, giữ pin điện thoại, về trước khi tối. Không tự ý đi vào đường đất lên đồi, ra suối một mình.